informator pierwszej pomocy

oparzenia

Czym jest oparzenie?

Skóra to rodzaj płaszcza, który okrywa narządy wewnętrzne. Pełni ona szereg bardzo ważnych dla organizmu funkcji – m. in. zapobiega utracie płynów ustrojowych, odpowiada za utrzymanie prawidłowej temperatury ciała, a zawarta w niej melanina chroni w pewnym stopniu przed szkodliwym wpływem promieniowania UV.

Oparzenie jest uszkodzeniem skóry, a w zależności od jego stopnia, może obejmować także głębiej położone tkanki lub narządy. Spowodowane jest działaniem różnego rodzaju energii – cieplnej, elektrycznej, chemicznej lub promieniowaniem słonecznym lub jonizującym.

Rodzaj czynnika parzącego ma wpływ na stopień uszkodzenia tkanek, który zależy również od siły i czasu trwania urazu. Determinuje on również sposób postępowania z poszkodowanym.

TO WAŻNE!

Hospitalizowany powinien być każdy oparzony, spełniający poniższe kryteria:

  • Dziecko poniżej 1 roku życia
  • Poszkodowany z oparzeniem średnim lub ciężkim
  • Poszkodowany z oparzeniem lekkim, ale obejmującym obwód kończyny
  • Poszkodowany z oparzeniem twarzy, szyi, dołów pachowych i podkolanowych, krocza, stóp i rąk
  • Poszkodowany ze specjalnymi rodzajami oparzeń:
    • elektrycznymi
    • chemicznymi
    • wziewnymi

RODZAJE
OPARZEŃ

Oparzenia cieplne

Najczęściej spowodowane działaniem gorącej wody, parą wodną, ogniem, rozpalonym metalem, gorącym gazem lub tłuszczem.

Oparzenia elektryczne

Są wynikiem bezpośredniego działania prądu nisko- lub wysokonapięciowego. Mogą być także spowodowane wyładowaniem atmosferycznym – mamy wtedy do czynienia z porażeniem piorunem.

Uderzenie pioruna w bezpośrednim sąsiedztwie człowieka może spowodować rozległe oparzenia w wyniku działania wysokiej temperatury. Może dojść również do oparzeń spowodowanych przez płonące ubranie.

Oparzenia chemiczne

Są następstwem działania na tkanki stężonych kwasów i zasad (ługów) lub soli niektórych metali ciężkich. Oparzenia mogą przebiegać bezboleśnie, np. w przypadku oparzeń fenolem, lub powodować bardzo silne bóle, np. w przypadku skażeń kwasem fluorowodorowym.

Oparzenia słoneczne

Spowodowane zbyt długą ekspozycją skóry na szkodliwe działanie promieniowania UVA i UVB.

Oparzenia popromienne

Są następstwem promieniowania cząsteczkowego α lub β, promieniowania γ lub promieniowania rentgenowskiego. Cechą charakterystyczną tych oparzeń jest to, że ich objawy pojawiają się w czasie odległym od samego urazu.

Osobnym, a nie wymienionym wcześniej rodzajem oparzeń są oparzenia dróg oddechowych, które powinny być traktowane jak obrażenia stanowiące bezpośrednie zagrożenie życia!

Dym, gorąca para wodna, aerozole mogą uszkadzać bezpośrednio drogi oddechowe, powodując ich przekrwienie, obrzęk i narastającą niedrożność. Ponad to, powstający w czasie pożaru tlenek węgla (CO) i in. substancje chemiczne mogą, wchłaniając się w płucach, powodować zatrucie organizmu.

informator pierwszej pomocy

leczenie oparzeń w polsce

W lekkich oparzeniach należy zmyć chłodną wodą miejsce oparzone i nałożyć opatrunek z jałowej gazy. Pęcherzy z płynem surowiczym nie należy nacinać ani przebijać – stwarza to ryzyko infekcji.

Leczenie ciężkich oparzeń odbywa się w szpitalu i rozpoczyna się od wyprowadzenia chorego ze wstrząsu. W tym celu przetacza się duże ilości płynów, podaje się tlen do oddychania oraz leki przeciwbólowe i wzmacniające czynność serca. Czasami zachodzi konieczność wprowadzenia rurki do dróg oddechowych, co zapewnia ich drożność i ułatwia oddychanie. Jednocześnie podaje się leki chroniące przed rozwojem zakażenia.

Zmiany martwicze wycina się najwcześniej, jak to możliwe i równocześnie zamyka ranę przeszczepem. Do pokrycia rany stosuje się najczęściej autoprzeszczepy – można je pobierać z niemal każdej, nieoparzonej powierzchni ciała. Miejsca po ich pobraniu regenerują się bez powstawania blizny. Znacznie rzadziej stosuje się sztuczną skórę.

 

Wielki postęp w leczeniu oparzeń, szczególnie III°, stanowi sztuczna skóra. Jej użycie ogranicza znacznie ryzyko powstawania przykurczów stawów, prowdzących do inwalidztwa, oraz szpecących blizn. Z pewnych względów zastosowanie tego materiału jest korzystniejsze niż własne przeszczepy skórne. Z każdym przeszczepem związane jest ryzyko jego odrzucenia, a także zakażenia.

W leczeniu oparzeń ważną rolę spełnia wczesna rehabilitacja. Poza rehabilitacją oddechową (m.in. głębokie oddychanie, odksztuszanie itp.), stosowana jest rehabilitacja ruchowa. Wczesne rozpoczęcie ćwiczeń gimnastycznych zapobiega przykurczom i szpecącym bliznom oraz przywraca w maksymalnym stopniu czynności oparzonej okolicy ciała. Jest to niezwykle istotne w leczeniu oparzeń, zwłaszcza rąk, okolic stawów i szyi. Nie należy również zapominać o rehabilitacji psychicznej. Długotrwałe leczenie ciężkich oparzeń, groźba kalectwa i oszpecenia, problemy powrotu do życia rodzinnego i zawodowego – mogą prowadzić do stanów depresyjnych u chorych. Odpowiednia opieka psychologa oraz wsparcie najbliższej rodziny mogą odegrać istotną rolę w powrocie oparzonego do zdrowia.

zobacz mapę

szpitale specjalistyczne w polsce

Przypisy

  • Wczesne leczenie oparzeń, redakcja naukowa Jerzy Strużyna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006
  • Encyklopedia zdrowia pod redakcją Witolda S. Gomułki i Wojciecha Rewerskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN, wydanie piąte, Kraków 1997
  • ABC oparzeń, wydanie pierwsze polskie pod redakcją Jacka Smereki, Górnicki Wydawnictwo Medyczne, Wrocław 2007
  • Chirurgia – repetytorium, Wojciech Noszczyk, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2009
  • Chirurgia dla studentów stomatologii, Zbigniew Gruca, Zdzisław Wajda, Marek Dobosz, Wydawnictwo AMG 2003
  •  

Opracowała mgr Katarzyna Głazowska